Ciepłe morza pod żaglami - morskie rejsy żeglarskie: Chorwacja, Grecja, Karaiby, Seszele - Sailing by Wyspiański

Dzisiejsze miasto leży w żyznej zatoce zachodniej, otoczonej wzgórzami, których pokryte winnicami stoki łagodnie schodzą w kierunku morza. Lokalizacja antycznej Grepsy do dzisiaj nie jest znana. Przypuszcza się, że znajdowała się ona w miejscu Lovreska niedaleko morza, u stóp góry św. Bartłomieja, gdzie znaleziono fragmenty villa rusticae i nekropolię. Wiadomo jednak, że rzymska respublica Crepsa miała statut miejski już za cesarzy Augusta lub Tyberiusza. Po upadku Cesarstwa Rzymskiego w 476 r. żyli tu krótko Goci, następnie miasto przeszło w ręce Bizancjum, a w X w. Chorwatów. W średniowieczu gród był otoczony murami, a jego centrum znajdowało się we wschodniej części dzisiejszego miasta. W czasach późniejszych władzę nad Crepsa przejęła Wenecja, która w XVI w. wzniosła nowe mury z systemem baszt w narożnikach.

W 1332 r. otrzymało kolejny statut, a od 1459 r. mieści się tutaj władza zarządzająca wyspami Cres i Lośinj, której wcześniejsza siedziba znajdowała się w Osorze. Wtedy też, mimo że językiem urzędowym była łacina i włoski, zapisywano tu głagolicą ważne dokumenty: metryki narodzin, księgi kościelne, pisma notariusza czy spisy ludności, nie wspominając o prywatnej korespondencji.

Miejsca, które warto zobaczyć

W porcie, gdzie była większość budynków publicznych i pałaców patrycjuszy, widoczna jest brama miejska z wieżą zegarową (XVI w.), a na jej tyłach loggia miejska (przełom XV i XVI w.) gdzie w kamiennej ławie wbudowano fragment rzeźby z pletenicą (ul. Riva Creskih Kapelana). Przechodząc przez bramę, dostajemy się na plac z gotycko-renesansowym kościołem Matki Boskiej Śnieżnej (sv. Marije Snjeźne) z XV w., który ma wolno stojącą dzwonnicę z XVI w. Uwagę przyciąga zdobiona, renesansowa fasada z rzeźbą Madonny z Dzieciątkiem, a nad nią Archanioł Gabriel i Matka Boska. W kościele zachował się drewniany gotycki krucyfiks z XV w. a w biurze parafialnym zebrano obrazy z XV—XVII w. Najcenniejszy jednak jest poliptyk Alvisa Vivarini z XV w. przedstawiający św. Sebastiana ze świętymi.

Plac w porcie przechodzi w ulicę, na której po lewej stronie znajduje się sąd miejski z XVI w. z lapidarium. Idąc od bramy miejskiej w kierunku przystani (ul. Riva Creskih Kapelan), przy nadbrzeżu zobaczymy budynek z XV w., w którym obecnie mieści się hotel, a na małym placu od tyłu jest pałac Petris (XV w.), łączący w sobie style weneckiego gotyku i wczesnego renesansu. Obecnie funkcjonuje tu muzeum miejskie (od 1910 r.) zawierające zbiory dotyczące czasów prehistorycznych i rzymskich, m.in. antyczne amfory z II w. p.n.e. pozieleniałe od leżenia na dnie morza, rzeźby z charakterystycznym motywem chorwackiej plecionki, zbiory etnograficzne, ikony, drewniane płaskorzeźby i zbiór numizmatów. W pałacu tym z 1528 r. pracował jeden z największych filozofów swego okresu Franjo Petrić, wyznawca teorii Platona. Za sprzeciw wobec Wenecji i za wiarę protestancką został wyrzucony z Cresu.

W plątaninie uliczek za pałacem Petris można odnaleźć średniowieczny, najstarszy w mieście kościół św. Izydora (sv. Izidora, zwany Sidar) z romańską apsydą i gotyckim portalem. Zachowała się drewniana rzeźba św. Izydora z XV w. i fragmenty gotyckiego poliptyku z XV w. W pobliżu można też obejrzeć ruiny gotyckiego pałacu Rodinis (XV w.). Mury miejskie zburzono w XIX w., zachowała się tylko cylindryczna baszta w północno-zachodniej części miasta.

Na skraju miasta przy brzegu morza mieści się gotycki kościół św. Marii Magdaleny (sv. Marije Magdalenę) z 1402 r. We wschodniej części miasta można zwiedzić kościół św. Franciszka (sv. Frane) z XIV w. o architekturze typowej dla budowli wznoszonych przez zakony żebracze (prosjećkih), jakim byli franciszkanie. Wewnątrz znajdują się piękne stalle z XV w., a sama budowla otoczona jest dwoma ogrodami z kolumnami z XV w. W zbiorach klasztornych zachowały się kodeksy z XV w., kolekcja mebli z XVI i XVII w. i drukarka do powielania tekstów liturgicznych głagolicą. Nieco dalej mieści się klasztor Benedyktynów z XV w. ze zbiorem ikon i kodeksów pochodzących z tego stulecia.

Za miastem, w zachodniej części zatoki znajduje się klasztor żeński św. Piotra (sv. Petra), pierwszy raz wspominany w XV w., zawierający ołtarze z XVII w., a także kolekcję ikon i kodeksów. Obok wzniesiono kaplicę św. Krzyża (sv. Kriża), do której prowadzi droga krzyżowa ze stacjami zdobionymi drewnianymi płaskorzeźbami. Na cmentarzu mieści się gotycki kościół św. Antoniego (sv. Ante) zpocz. XV w.

.................................................................................................................................................................